10 · Quan sát & phản biện
AI và cuộc sống quanh ta
AI có thể xuất hiện trong gợi ý nội dung, nhận dạng ảnh/giọng nói, dịch tự động, tìm kiếm hoặc công cụ học tập. Không phải mọi tính năng “thông minh” đều dùng cùng loại AI; hãy tìm hiểu hệ thống cụ thể trước khi kết luận.
Bài tập “thám tử AI”
- Chọn một ví dụ công khai, không dùng tài khoản/dữ liệu cá nhân của người khác.
- Mô tả việc hệ thống làm, ai sử dụng, dữ liệu nào có thể liên quan và điều gì chưa biết.
- Ghi lợi ích, rủi ro, ai được lợi và ai có thể chịu thiệt.
- Kiểm tra độ chính xác bằng nguồn độc lập; tìm khả năng thiên lệch hoặc thiếu công bằng.
- Đề xuất biện pháp: thông báo, quyền lựa chọn, kiểm tra của con người, bảo vệ dữ liệu hoặc không dùng trong trường hợp rủi ro.
Không suy đoán rằng một nền tảng đang dùng AI chỉ vì kết quả được cá nhân hóa. Nếu không có nguồn đáng tin, ghi “chưa xác định”.
Gợi ý thảo luận: Có nên dùng nhận diện khuôn mặt để điểm danh? Những câu hỏi về quyền riêng tư, sai lệch, đồng ý và phương án thay thế nào cần được hỏi trước?